Wat is een landschapsfonds?
Een landschapsfonds of streekfonds is een gezamenlijk initiatief van een of meerdere lokale of regionale organisaties om (financiële, maar eventueel ook andere) middelen te bundelen en te bestemmen voor de ontwikkeling en het beheer van een specifiek landschap. De inbreng van middelen vindt plaats door bijdragen van overheden, burgers en bedrijven. Een landschapsfonds is geen doel op zich, maar een middel om te zorgen voor samenhang en continuïteit van financiële middelen. Ondanks fondsvorming blijkt dat tot nu toe de geldstromen versnipperd zijn. Ook blijkt dat gelden doorgaans (met uitzondering van Overijssel) niet langjarig ter beschikking worden gesteld. Tenslotte blijkt een terughoudendheid in fondsvorming, die het gevolg is van financieel juridische knelpunten die zich bij fondsvorming kúnnen voordoen. Deze Reiswijzer toont aan dat deze terughoudendheid voor fondsvorming ongegrond is. Om draagvlak en nieuwe middelen te verwerven voor lokaal en regionaal landschapsbeheer is het belangrijk deze partijen bij de opzet en het beheer van het fonds te betrekken. Het instellen van een landschapsfonds betekent een concrete stap van beleid naar uitvoering: er is bestuurlijke en financiële betrokkenheid voor de lange termijn.
Deze Reiswijzer gebruikt de term ‘landschapsfonds’ voor het totale initiatief voor het opzetten en beheren van middelen voor beheer en herstel van het landschap. Andere namen zijn bijvoorbeeld Groenfonds en Streekfonds.
Legitimatie van een landschapsfonds
De legitimatie voor het oprichten van een fonds is divers. Soms is de achterliggende reden het aantrekken van privaat kapitaal voor een van te voren vastgesteld maatschappelijk doel. Ook kan het zijn om langjarig middelen ter beschikking te hebben. Soms is fondsvorming letterlijk het bundelen van geldstromen en het uitbetalen via één loket. Bovendien is het een manier om zeggenschap te organiseren op een bepaald schaalniveau.
In geval van ‘behoud van het agrarisch cultuurlandschap’ blijkt het creëren van lokale of regionale zeggenschap een belangrijke motor achter de oprichting van een landschapsfonds.
Maar ook bij het aantrekken van privaat kapitaal, bijvoorbeeld vanuit het zogenaamde Groen Beleggen en de streekrekening kunnen lokale en regionale landschapsfondsen een belangrijke rol spelen.
Wie kunnen een landschapsfonds opzetten
Elke lokale of regionale groep van geïnteresseerden kan het initiatief nemen om een lokaal landschapsfonds op te zetten, zowel vragers (recreanten, omwonenden) als aanbieders (zoals agrariërs en terreinbeheerders). Gemeenten, een provinciale Landschapsbeheerorganisatie of agrarische natuurverenigingen kunnen bij uitstek een belangrijke rol spelen in het opzetten van een dergelijk fonds, omdat zij in staat zijn meerdere partijen bijeen te brengen en belangen van burgers en beheerders te vertegenwoordigen. Zo’n rol kan goed aansluiten bij gemeentelijk beleid zoals het opstellen en uitvoeren van een Landschapsontwikkelingsplan. Provincies en gemeenten kunnen de ontwikkeling van het fonds faciliteren en draagvlak voor nieuwe middelen, gemeentelijk of privaat, genereren.
Benutten van ervaringen
Voor verschillende gebieden zijn inmiddels lokale landschapsfondsen opgezet. De belangrijkste kenmerken van een aantal van deze fondsen zijn samengevat in een overzicht. Het betreft de landsfondsen voor
Midden Delfland, het
Groene Woud,
Ooijpolder Groesbeek, het
buitengebied van Enschede en
Texel. Ook op andere plaatsen in Nederland zijn landschapsfondsen actief of werken initiatiefnemers aan het oprichten van een lokaal landschapsfonds. In deze Reiswijzer wordt waar mogelijk ter inspiratie naar voorbeelden van lokale landschapsfondsen verwezen.
Op
streekfonds.nl vindt u meer voorbeelden van landschapsfondsen.