De verrommeling van het landschap en het verdwijnen van karakteristieke landschapselementen zijn veelgehoorde klachten. Nieuwe ontwikkelingen resulteren steeds vaker in eenzijdige landschappen. Tegelijkertijd zijn de uitdagingen voor de toekomst groot. Klimaatverandering, demografische ontwikkeling, duurzame energie en globalisering hebben een aanzienlijke invloed op het landschap.
Beleid
Op verschillende niveaus is beleid voor bescherming en herstel van het landschap opgesteld. De
Europese Landschapsconventie (2000) was het eerste internationale verdrag dat het thema landschap integraal behandelt. De afspraken die in deze Conventie zijn gemaakt zijn in Nederland uitgewerkt in de
Nota Ruimte en de
Agenda Landschap. De Nota Ruimte bevat de visie van het Rijk op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland en de bijbehorende doelstellingen. Hierin geeft het Rijk aan dat de kwaliteit van het landschap een volwaardige plaats verdient bij ruimtelijke afwegingen.
Provincies en gemeenten werken het Rijksbeleid verder uit. Voor initiatiefnemers van een landschapfonds zijn vooral de gemeentelijke en provinciale beleidsdocumenten van belang.
De uiteindelijk juridisch bindende neerslag van het landschapsbeleid is te vinden in de gemeentelijke bestemmingsplannen. Gemeenten kunnen ter onderbouwing daarvan een Landschapsontwikkelingsplan opstellen. Datgene wat in het bestemmingsplan als verplicht beheer of bescherming van landschapselementen is opgenomen, komt niet voor een vergoeding via een landschapsfonds of anderszins in aanmerking.
Maatschappelijke ontwikkelingen
Een groot aantal maatschappelijke organisaties maakt zich zorgen over het verlies aan landschappelijke kwaliteit. Zij hebben zich verenigd in het
Landschapsmanifest en een hebben het actieplan voor het Nederlandse Landschap, het Deltaplan
'Nederland weer mooi' (2006) omarmd. Dit Deltaplan is een oproep om het Nederlandse landschap weer inspirerend, verrassend en rustgevend te maken en wegen te vinden naar een duurzame financiering.
Maatschappelijke organisaties, overheden en bedrijven hebben in september 2008 het
Akkoord van Apeldoorn gesloten. Hierin verbinden ze zich om samen te werken aan een krachtige impuls voor de kwaliteit van het Nederlandse Landschap.
Op regionaal en lokaal gebied zoeken gemeenten en lokale (landschaps)organisaties naar mogelijkheden om het landschap te behouden en te verfraaien. Vergoedingsregelingen van Rijk en provincies bestrijken maar een klein deel van het waardevolle buitengebied. Het instellen van een lokaal landschapsfonds kan een oplossing zijn om voor een groter gebied middelen te generen voor landschapsbeheer en -herstel. Met een lokaal landschapsfonds kunnen decentrale overheden samen met burgers en bedrijven het benodigde geld genereren. Inmiddels zijn op meerdere plaatsen in Nederland landschapsfondsen actief.