Publicatie in Nederlands Dagblad over GROWx

22-11-2017

Bron: publicatie Nederlands Dagblad, 'Verse groenten van het bedrijventerrein', 22 november 2017


(Lees hieronder de tekst uit het artikel).

Verse groenten uit een kantoorpand. In Amsterdam wordt een nieuw soort landbouw bedreven. De ‘verticale boerderij’ GROWx kweekt groenten en kruiden onder ledlampen in een kantoorpand in Amsterdam-Zuidoost. Deze groenten uit eigen stad zijn verser en milieuvriendelijker dan wat er nu in de supermarkten ligt, stelt het bedrijf. ‘Topkoks zijn niet moeilijk te overtuigen. Als ze onze groenten proeven, willen ze die.’

Andere initiatieven in Nederland

Philips heeft sinds 2015 een vertical farm op de High Tech Campus in Eindhoven. Dit zogeheten GrowWise Center is een onderzoekscentrum. Philips onderzoekt er hoe je allerlei soorten sla, aardbeien en kruiden het beste kunt kweken onder ledlampen. Doel is om ‘ledlichtgroei-recepten’ te ontwikkelen en die te verkopen aan producenten.

In Den Haag draait sinds vorig jaar een vertical farm onder de naam Urban Farmers. Deze boerderij is op een andere manier verticaal. De planten worden er niet in verschillende lagen onder ledlampen gekweekt, maar groeien bij zonlicht in een kas. De kas is bovenop een voormalig kantoorpand gebouwd en vormt nu de zevende verdieping. Op de zesde verdieping wordt vis gekweekt. De vissen voorzien de planten van voedingsstoffen en de planten zuiveren het water voor de vissen. Deze eeuwenoude techniek heet aquaponics. Urban Farmers levert aan restaurants in de stad. Daarnaast is er elke woensdag- en vrijdagmiddag markt in het gebouw, waar je verse groente en vis kunt kopen.

Eind dit jaar opent in Dronten een sla-flat waar in acht à negen lagen onder elkaar sla zal worden geteeld onder ledverlichting. Staay Food Group investeert 8 miljoen euro in het project. De proef levert jaarlijks 300.000 kilogram sla op en op termijn kan er meer dan één miljoen kilo sla geproduceerd worden, stelt Staay Food Group. De sla wordt dan verwerkt in maaltijdsalades. Momenteel halen we in Nederland onze sla nog een deel van het jaar uit Zuid-Europa.

Op een bedrijventerrein in Amsterdam-Zuidoost staat sinds kort een boerderij. Er liggen geen akkers omheen en er lopen geen dieren in de wei. Je moet eerst een heel gewoon bedrijfspand in lopen om deze ‘vertical farm’ (verticale boerderij) te ontdekken. In de hal is een klimaatcel neergezet, een container van 100 vierkante meter groot, waarin planten worden gekweekt. Dat gebeurt in metalen rekken, waarin zo’n honderd soorten kiemgroenten, saladegroenten en kruiden in lagen onder elkaar worden gekweekt. Zo is een een kweekoppervlakte van 250 vierkante meter ontstaan.

Het begrip ‘vertical farm’ is geïntroduceerd door professor Dickson Despommier van de Columbia-universiteit in New York. Het is een vorm van stadslandbouw waarbij planten onder ledlampen in lagen onder elkaar groeien in een fabriekshal, kantoor of winkel of in hoogbouw. Hij bracht er in 2010 een boek over uit, The Vertical Farm.

In het buitenland draaien al enkele succesvolle ‘vertical farms’, onder andere in een aantal Amerikaanse grote steden, in Londen, Japan, Zuid-Korea en Singapore. Ook in Nederland zijn al enkele kleinschalige initiatieven (zie kader).

Geen koelcellen nodig

GROWx, de ‘vertical farm’ in Amsterdam werd opgezet door de Amerikaanse ondernemer John Apesos en scheikundig technoloog Jens Ruijg. ‘Vertical farming lost de problemen van de landbouw op’, zegt Apesos. Binnen in een kantoorpand heb je geen last van extreme weersomstandigheden en ook niet van insectenvraat en plantenziekten, waardoor je de groente niet met gif hoeft te bespuiten. De groenten worden in de stad gekweekt, waardoor je bijna geen transportkilometers meer hebt en geen koelcellen nodig hebt om de groenten op te slaan. Ook heb je maar weinig water nodig, want dat kan voor 90 procent worden hergebruikt.

GROWx ging op 1 november officieel open, maar produceert al sinds juni groenten en kruiden voor toprestaurants en -hotels in Amsterdam. ‘Topkoks zijn niet moeilijk te overtuigen. Als ze onze groenten proeven, willen ze die’, zegt John Apesos, terwijl hij een rondleiding geeft door de klimaatcel.

Die klimaatcel mag je niet zomaar in. Eerst moet je hygiënische kleding aan: een laboratoriumjas, een mutsje, handschoenen en plastic om je schoenen. Vervolgens moet je eerst nog op een desinfecterende mat stappen. GROWx wil namelijk plantenziekten en insecten buiten de deur houden.

Als dan eindelijk de deur van de klimaatcel voor je opengaat, betreed je een wonderlijke wereld. Het licht van de ledlampen is felroze. De lucht voelt lekker fris aan, doordat die voortdurend wordt ververst. De topkoks bepalen hoe de groente smaakt, vertelt Apesos. ‘De traditionele boer zegt: dit is mijn groente, wilt u het kopen? Wij zeggen: wij kunnen verschillende klimaten creëren. Hoe wilt u de groente hebben?’

In de klimaatcel is de perfecte zomer voor de planten gecreëerd. De ledlampen schijnen achttien uur per dag en de luchtvochtigheid en de temperatuur is er constant. De planten hebben dus niet te maken met wisselende weersomstandigheden en kunnen niet alleen in de zomer, maar het hele jaar door groeien. Via druppelirrigatie krijgen ze precies genoeg water en voedingsstoffen binnen. De zaadjes zijn eerst ontkiemd in een ruimte waar een kunstmatige lente heerst.

Mosterdsla

GROWx wil binnenkort ook aan supermarkten in Amsterdam leveren, vertelt manager Michel Visser. ‘We zijn al met ze in gesprek. Het is alleen nog te vroeg om namen van ketens te noemen.’ De oppervlakte waarop groenten worden gekweekt, wordt volgend jaar vergroot van 250 vierkante meter naar 2000 vierkante meter. Over acht jaar wil het bedrijf zelfs half Amsterdam van verse groente voorzien.

De mensen achter GROWx zijn ervan overtuigd dat stadsbewoners de verse groenten zullen waarderen. ‘Het kan binnen drie uur na de oogst in de supermarkt liggen’, vertelt Visser. ‘De groente die nu in de Nederlandse supermarkten ligt, is minimaal 48 uur eerder geoogst. De smaak van dit soort groenten gaat snel achteruit. We krijgen daarom enthousiaste reacties als mensen onze groente proeven. Ze zeggen: ik proef weer echt radijs of ik proef weer echt mosterdsla.’

Het is volgens hem alsof je salade uit je eigen tuin plukt. En dat kan dankzij de techniek het hele jaar door, niet alleen in de zomer. De groenten en kruiden van GROWx smaken inderdaad heel anders dan wat je in de supermarkt koopt. De blaadjes voelen droog aan in je mond. Blijkbaar zijn de groenten in de supermarkt waterig. De smaken zijn heel intens.

Een ander voordeel van de groente, is dat het ‘schoon’ is, zegt Visser. ‘We gebruiken hier geen bestrijdingsmiddelen, omdat we hier geen last hebben van beestjes en van plantenziekten. Je kunt de groente zonder te wassen eten. Ik doe dat elke dag tijdens de lunch.’

Voor het kweken van de groente wordt bovendien heel weinig CO2 uitgestoten, zegt hij. ‘We maken weinig transportkilometers, omdat we de groenten in de stad kweken. Die wordt ook nog eens met elektrische auto’s en met fietsen bij onze klanten gebracht.’

De planten krijgen leidingwater. ‘We recyclen 90 procent van het water. We zuiveren het zelf. We laten het door zand-, gravel- en uv-filters lopen.’

Verpakkingsvrij

Planten op ledlicht laten groeien, kost natuurlijk wel stroom, maar volgens Michel Visser niet veel. Het bedrijf heeft nu 21 units staan, dit zijn metalen karren waarin in vier lagen groente wordt gekweekt. ‘Elke unit gebruikt voor verlichting ongeveer net zo veel energie als een föhn. De verlichting staat achttien uur per etmaal aan. Voor de planten wordt zo een dag- en nachtritme gecreëerd’, legt Visser uit. Het is dus alsof er achttien uur per dag 21 föhns aanstaan. De stroom wordt duurzaam ingekocht bij energieleverancier Vandebron.

De techniek van ledlampen wordt steeds efficiënter, zegt Visser. ‘We zijn bezig om op onze daken zonnepanelen te leggen. We zijn geen klimaatneutraal bedrijf. Dat is geen enkel bedrijf. We zijn er wel naar onderweg.’

De groenten gaan verpakkingsvrij naar de restaurants, in plastic bakken in de standaardafmetingen van restaurants (gastronorm). De koks kunnen met de groenten in die bak zo aan de slag, ze hoeven het niet eerst uit een plastic zak te schudden, wat nu nog standaard gebeurt in restaurants. ‘Het is onze ambitie dat de supermarkten ook verpakkingsvrij onze groenten gaan aanbieden.’ Hoe dat dan moet, daar wordt nog over nagedacht.

De prijzen van de groenten zijn volgens hem marktconform. ‘Sommige producten zijn duurder, andere hebben dezelfde prijs als reguliere groente, tegelijk is onze groente kwalitatief beter en milieu- en klimaatvriendelijker.’

Op een klein oppervlak in verschillende lagen groenten kweken, past volgens hem in een drukbevolkt land waar veel kantoren leeg staan. ‘De hoeveelheid land die wereldwijd nodig is om te voorzien in de Nederlandse consumptie, is ongeveer drie keer het oppervlak van Nederland.’ 

Vertical farming spaart de natuur [kader]

Ruimtewinst is het grote voordeel van vertical farming, reageert Jan Willem van der Schans. Hij zit in de raad van advies van GROWx en is onderzoeker korte voedselketens en regionale voedselnetwerken van de universiteit in Wageningen. Als we in Nederland vertical farming op grotere schaal gaan toepassen, is er minder grond nodig voor landbouw, legt hij uit. ‘Het spaart daardoor de natuur.’

Een nadeel van vertical farming is volgens Van der Schans dat er een vrij grote investering in techniek nodig is. GROWx kon 1,8 miljoen euro lenen van het Amsterdams Klimaat en Energiefonds (AKEF) en het Nationaal Groenfonds.

‘Daarnaast wordt er veel elektriciteit verbruikt’, zegt Van der Schans. ‘Je moet je daardoor op de bovenkant van de markt richten.’

De groenten aan topkoks verkopen, vindt hij een goede zet. In Amsterdam zal het wel moeilijk zijn de gewone consument te bereiken, verwacht hij. Er liggen rondom de hoofdstad namelijk veel kassen, waar al heel efficiënt groente wordt gekweekt. ‘Als je in Moskou een vertical farm zou openen, zou je meer kans maken de consumentenmarkt te veroveren en veel meer milieuwinst maken. Daar worden namelijk kroppen sla ingevoerd waarvan vier van de vijf al verrot zijn voor ze in de supermarkt liggen.’

GROWx

Duurzame stadslandbouw in een leegstaande bedrijfshal middenin Amsterdam

Betrokken partijen

Duurzame Ondernemers

Meer over Duurzame Ondernemers

Werkterreinen

Innovatie

Meer over Innovatie